نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 392526
 بازدید امروز : 55
 کل بازدید : 723920
 بازدیدکنندگان آنلاين : 16
 زمان بازدید : 1.1562
اخبار > مرو قدیم و آثار فرهنگي و تاريخي آن


  چاپ        ارسال به دوست

مرو قدیم و آثار فرهنگي و تاريخي آن

 

 

مرو قدیم و آثار فرهنگي و تاريخي آن:

 

مرو یکی از چهار شهر قدیمی خراسان بزرگ است که به همراه شهرهای نیشابور، بلخ و هرات، قدمتی بسیار کهن داشته اما ناشناخته باقی مانده است.

از نظر اقتصادی، این شهر بر سر راه جاده­ی ابریشم بوده و از نظر فرهنگی نیز در دوره­ی اسلامی، دارای کتابخانه‌هایی بوده که مورد استفاده­ی دانشمندان قرار می‌گرفته که از نقاط مختلف به این شهر روی می‌آوردند.

شهر مرو به واسطه­ی نزدیکی به خوارزم و ماوراء النهر از یک‌طرف، و اتصال آن به سرخس و نیشابور از طرف دیگر، از نظر نظامی و تجاری و تا زمان مأمون همیشه دارالملک خراسان بوده است.

مجموعه­ی تاریخی فرهنگی مرو قدیم با وسعتی بیش از دو هزار هکتار، در حومه­ی شهر بایرامعلی در بیست کیلومتری شهر کنونی مرو جدید و حدود 450 کیلومتری جنوب شرقی عشقآباد، پایتخت ترکمنستان واقع شده و آثار تمدنی دوران‌های مختلف تاریخی و باستانی از شش قرن قبل از میلاد و دوران اسلامی را در خود جای داده که آن را به مروارید شرق آسیا تبدیل کرده است.

در كتيبه­ ی داريوش در بيستون، از شهر مرو با نام مرگوش نام برده شده و در كتيبه­هاي موزه­ی تازيه شهر مرو، از وقايع دوران هخامنشي در اين شهر ياد شده است. به طور کلی مرو مجموعهای از چندین شهر و سایت باستانی در دورههای مختلف است.

تصویر 1- قيز قلعه در مجموعه­ی تاريخي فرهنگي مرو قديم

مهمترین آثار و سایتهای باستانی مرو عبارتند از ارگ قلعه مربوط به دوره­ی هخامنشي قرن ششم قبل از میلاد، گبر قلعه و يا گيور قلعه مربوط به سه قرن قبل از ميلاد  و به روايتي 1000 سال پیش از میلاد، قز قلعه­ی بزرگ مربوط به قرن ششم میلادی، قز قلعه­ی کوچک مربوط به قرن هفتم میلادی، سلطان قلعه مربوط به قرن دهم تا سیزدهم میلادی، عبدالله خان قلعه مربوط به قرن پانزدهم میلادی، بایرام­علی قلعه مربوط به قرن هجدهم میلادی و ویرانههایی از معابد مسیحی و صومعههای بودایی در گرکالاو در داخل گيور قلعه، که همگی نشان­دهنده­ی حیات و وجود تمدن در این شهر طی دورههای مختلف هستند.

مرو از شهرهای قدیمی خراسان قدیم بوده که در سال 22 هجری قمری توسط «احنف بن قیس» فتح شد. این شهر در دوره­ی خُلفای اموی به دلیل اسلام­ستیزی و سیاست‌های نژادپرستانه به پایگاهی علیه امویان تبدیل گردید و قیام بنی­عباس از مرو آغاز شد تا اینکه با روی کار آمدن مأمون مرکز خلافت عباسی به مرو منتقل شد.

مقبره سلطان سنجر: مقبره پادشاه سلجوقی شاخص ترین و عظیم ترین بنای فعلی مرو قديم است. بنا به نوشته های تابلو راهنما این بنا در قرن ششم هجری بنا شده و ارتفاع کل بنا در حدود 40 متر است. این آرامگاه به مرور زمان دچار آسیب هایی شده بود اما در سال های اخیر توسط ترکیه مرمت گردیده است. در ورودی آرامگاه سلطان سنجر سلجوقی سنگ نوشته بزرگی نصب شده و بر روی آن به همراه عکس پرچم ملی ترکمنستان و ترکیه نوشته هایی نیز ضرب شده است که در آن آمده است سازمان دولتی " تیکا " ترکیه در سال های 2002 الی 2004 میلادی این آرامگاه را به عنوان هدیه به ملت ترکمنستان بازسازی و مرمت کرده است (این بنا در فهرست سازمان فرهنگی ملل متحد (یونسکو) به ثبت رسیده است)

 

 

تصویر 2- آرامگاه سلطان سنجر در مرو

 

 اقامتگاه و قدمگاه امام رضا (علیها­السلام)

مرو قدیم که سالها پیش میزبان قدوم پُر برکت حضرت رضا(علیه­السلام) در دوران ولایتعهدی ایشان بود، اکنون با دیواره‌هایی به جا مانده از آن زمان، به محلی برای تجلی ارادت مردم منطقه به خاندان اهل بیت(علیهم­السلام) تبدیل شده است. از زمان ورود حضرت رضا (علیه­السلام) یعنی در سال 201 هجری قمری تا زمان شهادت ایشان در سال 203 هجری قمری، حوادث گوناگونی پیرامون امام روی داد که مناظره­ها، گفت‌وگوهای امام و مأمون،كرامت­هايي همچون

نماز باران، نماز عيد فطر و ماجرای ولایتعهدی ايشان در طی این مدت، بر اهمیت منطقه­ی مرو افزود و در زمان حاضر نيز به لحاظ جایگاه والاي امام رضا (علیه­السلام) و اقامت بیش از دو سال در اواخر عمر پُر برکت ایشان همچنان مورد توجه مردم منطقه است

 

 

تصویر 3- باقی­مانده­ی دیوارهای منزل امام رضا (علیه­السلام) در مرو

 

آرامگاه امام‌زاده محمدبن زیدبن امام سجاد (علیه­السلام)

آرامگاه محمدبن زید يا محمدبن محمدبن زیدبن امام سجاد(علیه­السلام)، پنجمين نسل حضرت علي(علیه­السلام)، جزو برجسته‌ترین بناهای سلطان قلعه­ی مرو است و محل مشهور بین زائران ترکمنستان و دوستداران و علاقه­مندان اهل بیت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می‏‌باشد. این آرامگاه داراي يك گنبد دو پوشه در روي تالار اصلي مدفن امام­زاده و دو گنبد كوچك­تر در روي محل ورودي است. شیوه و سبک معماری آرامگاه­های قرن 12 میلادی در سادگی و خلوص و هماهنگی بسیار شگفت­انگیز است.

در این محل، سردآب­خانة باستانی و بزرگی وجود داردكه به بهترین نحو حفظ شده و نشان­دهنده­ی پذیرایی از زائران زیادی در این محل می­باشد. چنان­که از نام وی بر میآید، وی نوه­ی زیدبن امام سجاد(علیه­السلام) بوده و اهالی مرو بیشتر وی را به نام محمدبن زید میشناسند.

 

 
 
 تصویر 4- آرامگاه امام‌زاده محمدبن زیدبن امام سجاد (علیه­السلام) در مرو

شهادت ایشان در مرو، در سال 200 هجری (815 میلادی) بر اثر زهر مأمون روی داده، و در حالی که حضرت رضا(علیه­السلام) در سال 200 هجری (815 میلادی) وارد نیشابور شده، محمد مدتی قبل از ورود آن حضرت به خاک سپرده شده بود. بنای فعلی مقبره­ی محمدبن زید در سده­ی ششم هجری (12 میلادی) به امر سلطان سنجر سلجوقی ساخته شده است.

 

آرامگاه بریده­بن حصیب اسلمی و حکم­بن غفاری[1]

در مجموعه­ی مرو كهن مزار تعدادي از اصحاب پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) وجود دارد كه در اینجا به دو مورد از آنها اشاره مي­شود؛

بریده­بن حصیب اسلمی و حَکَم­بن غفاری از اصحاب و یاران معروف پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در سال 62 هجری قمری در اطراف

مرو وفات یافتند و در شمال این منطقه­ی تاريخی دفن شده‌اند که به علمداران دوقلوي اسلام در بین مردم مسلمان این مرز و بوم معروف هستند و یکی از مهمترین زیارتگاه‌های مرو قدیم میباشد.

 

 

تصویر 5- آرامگاه «بریده­بن حصیب اسلمی» و «حَکَم ابن غفاری»

از اصحاب و یاران معروف پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)

بریده اسلمی و حکم­بن غفاری هنگام هجرت پیامبر اسلام، در چندین جنگ شرکت داشته و در فتح مکه نیز یکی از پرچمداران سپاه اسلام بوده‌اند. گفته میشود که پیامبر اسلام به این دو صحابه مژده داده بود که در این مناطق در راه اسلام وفات خواهند کرد.

 

 

آرامگاه  خواجه يوسف همداني

آرامگاه خواجه يوسف همداني، دانشمند و عارف نام­دار اسلامي (441-535) واقع در مجموعه­ی باستاني و تاريخي مرو قديم در جنوب تركمنستان، هم اكنون محل زيارت انبوه زائران محلي و خارجي است.

 

تصویر 6- آرامگاه خواجه يوسف همداني در مرو باستان

آرامگاه خواجه يوسف همداني كه يكي از دانشمندان و عُرفاي بزرگ اسلامي است خواجه یوسف همدانی در سال 440 هجری قمری در روستای بوزنجرد همدان دیده به جهان گشود و شاگردان زیادی را در مرو در زمینه عرفان تربیت کرد. خواجه یوسف همدانی در سال 535 هجری قمری در مسیر بازگشت از هرات به مرو در منطقه بادغیس درگذشت که ابتدا در همان مکان دفن شد و بعدها یکی از شاگردانش پیکر وی را به مرو منتقل کرد و در محل کنونی به خاک  سپرد .

هر روز تركمن­ها و زائرین و توريست­هاي زيادي از مناطق دور و نزديك براي زيارت قبر اين عارف بزرگ به اين منطقه سفر مي­كنند.

مزار خواجه يوسف همداني، داراي ايوان آجري و بلند است. اين ايوان كه سبك و سياق بناهاي ايلخاني و تيموري دارد، احتمال داده می­شود که مصلاي مرو بوده باشد، اما آرامگاهي كه اخيراً در جلوی آن ساخته شده­، آن را از حالت مُصلي خارج كرده است. آرامگاه، شامل بناهايي نظير بُرج، مكان­هاي چله­نشيني عُرفا و مسجدي بزرگ است. آرامگاه خواجه يوسف همداني از مجهزترين مراكز تاريخي و فرهنگي مرو قديم مي­باشد كه در اين محل علاوه بر ايجاد منطقه­ی سبز، فعاليت­هاي عمراني و رفاهي، ساخت مسجد بزرگ، سالن غذاخوري حدود 1000 نفري، خوابگاه زائران و ساير امكانات از سوي دولت و خيّرين فراهم شده است.

 

 



[1]. صحابی و یاران معروف پیامبر اکرم(صلی­الله علیه و آله و سلم)

 

 


١١:١٠ - 1397/01/08    /    شماره : ٧٠٢٠٧٣    /    تعداد نمایش : ١٨٥


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر: